USTASININ DİLİNDEN CİLT SANATI…

USTASININ DİLİNDEN CİLT SANATI…

İslâm tarihi boyunca kudretli hattatlar pek çok Mushaf-ı Şerif’ler yazmıştır. Sanat, estetik, hat, tezhip ve cilt özelliklerinin yanı sıra birbirinden kıymetli manevi özelliklere sahip el yazması Mushaf-ı Şerif’ler İslâm medeniyetinin kitaba, ilme ve sanata verdiği değeri gözler önüne sermektedir.

Mushaf’ın kitabeti bittikten sonra tezhip de tamamlanınca sıra cilde gelir. Ciltçilik, Ortaasya’da sanatkâr ecdadımız eliyle ulvî bir sanat izzetini kazanmıştır. Bu keyfiyet, atalarımızın Kur’an-ı Kerim’e yönelik içten gelen derin hürmetleriyle de alakalıdır.

Malum olduğu üzere dinimizde yazının ve kitabın yeri yücedir. Mushaflar belden aşağıya indirilmez. Yazıya ve kitaba gösterilen bu özen, Mushafların tezyinatına da yansımış; ciltlenerek muhafaza edilmesine özel bir ehemmiyet verilmiştir. Böylece tarihte ciltçilik, Türklere mahsus bir sanat dalı haline gelmiştir.

Mushafların ciltleri uzun uğraşlar sonucunda ortaya çıkar… Kur’an-ı Kerim’in kitabeti nihayete erip tezhibi de tamamlandıktan sonra tatlı bir telaş başlar: Ciltleme telaşı…

Mushaf-ı Şerif mahir bir cilt ustasının elinde sayfa sayfa, cüz cüz, ipekten ibrişimlerle dikilerek birbirine eklenir. Formalar formalara; iplikler ipliklere… Kapaklar sırta, mıklep sertaba yaslanır ve böylelikle şiraze hepsini birbirine sımsıkı bağlar… O demde hatıra “Müminler birbirlerine bir duvarın tuğlaları gibi bağlıdırlar.” hadis-i nebevisi gelir.

Cilt sanatı günümüzde bir yandan üniversitelerde, diğer yandan da hususi atölye ve kurs merkezlerinde hayatiyetini devam ettiriyor. Cilt sanatımızın mühim simalarından, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü Klasik Cilt Ana Sanat Dalı öğretim görevlisi Gürcan Mavili’nin ‘Cilt sanatını nasıl tanımlarsınız?” şeklindeki sualimize verdiği cevap ustamızın sanatını icmali bir şekilde tarif etmektedir:

CİLT SANATI YAZININ KORUNMASI GAYESİYLE ORTAYA ÇIKMIŞTIR

“Yazının icat edilmesi ile birlikte onun korunması gerekli olduğu görülmüştür. Cildin tarihi, bir altlık üzerine yazılmış yazının bağlanıp saklanması ile başlayan bir sanatın öyküsüdür. Yaklaşık olarak 5000 yıllık bu sanatın 1400 yıllık bölümü İslâm cilt sanatı geleneği ile gelişmiş ve yoğrulmuştur.

Hz. Ömer’in, İslâm’ın kutsal kitabı Kur’an-ı Kerim’i toplatıp kitaplaştırması ile başlayan İslam Cilt Sanatı geleneği, Abbasiler, Emeviler, Memluklar, Büyük Selçuklular, Timurlular, Anadolu Selçukluları, Beylikler Dönemi, Osmanlı İmparatorluğu, Babürlü Devleti, Safavi Devleti gibi birçok İslâm devletini kapsar. Bu devletler kendi coğrafyalarında İslâm kültür ve medeniyeti ürünlerinden olan kitapçılık sanatları hususunda çok kıymetli eserler vücuda getirmişlerdir.

Her bir eser döneminin üslup ve özelliklerini taşıdığı gibi, taşıdığı özellikler sayesinde günümüzde coğrafik adları ile anlattığımız ve tanımladığımız eserler üretilmiştir. Bu eserlerin üretildiği yerler genellikle saray çevrelerinde gelişmiş olması bize desteklenen sanat ve sanatçıların nasıl bir kültür ürünleri ortaya koyabileceğini de göstermektedir.

Cilt sanatı, bu sanat merkezleri içinde gelişmiş kendine has teknik ve süsleme özellikleri ile döneme ait değerli örnekler vermiştir. Günümüzde özellikle müzelerde, kütüphanelerde, yazma eser kütüphanelerinde ve özel koleksiyonlarda cilt sanatının en değerli örnekleri bulunmaktadır.

Birçok İslâm Devletinin kültür anlayışına göre şekillenmiş olan cilt sanatı, Osmanlı Devleti’nde kendi üslubunu oluşturmuştur. Bu üslup ve tekniklerin usta çırak ilişkisi vasıtasıyla günümüz mücellitleri tarafından halen devam etmekte olması bu sanatın derinliği ve barındırdığı kültür birikiminin ne denli güçlü olduğunu göstermesi açısından önemlidir.”

GÜRCAN MAVİLİ

1965 yılında Çorlu‘da doğdu. İlköğrenimini  Çorlu’da   bitirdikten  sonra, Kepirtepe  devlet  yatılı  okulunda  orta  öğrenimini tamamladı.

1998  yılında Mimar  Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk  El  Sanatları   Bölümü  Klasik Cilt  Ana   Sanat Dalı lisans eğitimine başladı., Mayıs 2002’de mezkûr üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı Cilt Program’ında “Süleymaniye Kütüphanesi’ndeki 13. ve 14.yy’lara ait Cilt Sanatı Örnekleri” isimli tezi ile Yüksek Lisansını tamamladı.

2015 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Mimari Restorasyon Programı’na Kadrolu Öğretim Görevlisi olarak atandı. Halen, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü Cilt Ana Sanat Dalı’nda Lisans ve Yüksek Lisans düzeyinde uygulamalı dersler vermektedir.

Evli ve bir çocuk babasıdır.

 

İbrahim Ethem Gören

{name}
{content}
+
-
{name}
{content}
+
-

İşleminiz gerçekleştiriliyor. Lütfen bekleyiniz...

SİZİ ARAMAMIZI İSTER MİSİNİZ?

  • ADINIZ
  • SOYADINIZ
  • TELEFON NUMARANIZ
  • E-POSTA ADRESİNİZ
  • AÇIKLAMA
  • Kişisel Verilerle İlgili Aydınlatma Metni ’ni okudum, başvuru kapsamında kişisel verilerimin işlenmesine onayım vardır.

İşleminiz gerçekleştiriliyor. Lütfen bekleyiniz...

BİZ SİZİ ARAYALIM

  • ADINIZ
  • SOYADINIZ
  • TELEFON NUMARANIZ
  • E-POSTA ADRESİNİZ
  • AÇIKLAMA
  • Kişisel Verilerle İlgili Aydınlatma Metni ’ni okudum, başvuru kapsamında kişisel verilerimin işlenmesine onayım vardır.